زماني كه بيگانگان در كشور مامنابع سرشار ميهنمان را ظالمانه مورد تجاوز خود قرار داده و در اين راه از هيچگونه ظلم و تعدي خودداري نمي كردند، آنچنان احساسات ميهن پرستانه ام تحريك شد كه اين اشعار را كه آهنگ مخصوصي دارد و اينك يكي از دل انگيزترين آوازهائي است كه در ميان بختياريها متداول است، سرودم.
منظره صحنه قبري را نشان مي دهد كه در زمين مسجد سليمان قرار دارد.
به امر الهي قبر شكافته شد و مردي به نام ( كابَنگِرو ) كه سالها پيش در گذشته است سراز قبر به در آورده و دست به چشم ماليده، به تماشاي زمين مسجد سليمان متعجب مي شود و مي گويد:
’كجِه رَهدِه كناري؟
’كجِه رَهدِه ’مناري؟
’كجِه گَويل زنبور؟
علي محمد و صيفور؟
علي محمد ’كجِه رَهد؟
پَ ’كجِه رَهدِه تيمور؟
بگو جَلدي بي ياهِن
همه خيلي پي ياهِن
( گلي به پدرش جواب مي دهد)
اي بَو و مَر تو ليوِه اي كه ئي حرفان ِ ’پرسي
گِمونم كه نِداري تو يه عقل درستي
كناري رَدِه ’ورخاك
مناري گشته غمناك
پي يا يَل همه ’مردِن
به خاكسون ’پاي سپردِن
كنارينه ده سال پيش
برق زِيد بدبخت كه مرده
مناري به چَه وَست
كه جونِس سپرده
(كابَنگِرو مي گويد )
چه اگوي كِي خَوسِيِمه؟
مَيَر چندي خَو بيمه ؟
’يو ’خو جا حونه مونه
’يو جاوارگه ’خومونِه
’يو جا وارِ كناري
’هو جا حونه ’مناري
( در اين موقع اتومبيل را ديده مي گويد)
’يوچِنِه؟ ’يو كه چي كوگ اِپِرِه؟
يو كه چي مار اِ’سرِه؟
گلي جون مَر چه وابيد؟
ئي ’چو سي ’چونو وابيد؟
( به پاي ايستاده جاده اسفالت را مي بيند و مي گويد)
’يو چِنِه كه ’چو نونه
مَني تووِه ’خومونه
چندي صاف و قشنگه
مَني ميل تفنگه
(منجنيق سر چاره را ديده مي گويد)
’يو چِنِه كه ’بلندِه؟ ’يونِه كي ئي ’چو وَنده؟
’يو’خو مَني مناره ؟ بلنديس چي چناره
گلي جون پَ چه وابيد؟
ئي چو سي چونو وابيد؟
( چاه نفت را مي بيند و مي گويد)
’يو چِنِه چندي قيله
اَوس هم مَني نيله
گلي جون مر چه وابيد؟
ئي ’چو سي ’چو نو وابيد؟
(ديگهاي بزرگ نفت را ديده مي گويد)
’يو برج ِ يا بو هونِه
مِنِه مِلكا ’خومونِه
’يو ’خو نزديك ماله
مَني تپه ذغالِه
( سيم تلگراف را ديده مي گويد)
’يو جور بي ’بوهونه
ديك و مودا خومونِه
گلي جون سي چو نونِه؟
خدايا سي ’چو نونِه؟
( به راه افتاده و مي گويد)
گلي جون بي يو زِدينم
خدايا خَو اِبينم
ز بسكه چي اِبينم
ز سر رَهد عقل و دينم
( داخل كارخانه مي شود و مي گويد)
’يو چِنِه كه اِگَردِه ؟ ’يو چِنِه مَني برده؟
سي چه خِرخِر اِكنه ؟ سي چه فِرفِر اِكنِه؟
گلي جون پَ چه وابيد؟
ئي ’چو سي ’چو ’نو وابيد؟
( از كارخانه خارج شده مي گويد)
’كجِه رَهد مَمِه خونم؟ پَ كي برده ’بهونم؟
چه وابين همه مِلكا؟ كه بيدِن شيشه جونم
’كجه او همه گايَل؟
’كجه او همه حَر گَل ؟
( در اين موقع يك انگليسي عبور مي كند كابَنگرو به او مي گويد) ’كري ز مال ِ كيني؟ ’گماري يا كه شهني ؟
پَ تي يات سي ’چونونِه؟ پَ مي يات سي ’چونونِه ؟
گلي جون پَ چه وابيد؟
پَ ’لر سي ’چو ’نو وابيد؟
گلي جون بِني ير بِس، لگن ’ورمِنِه سَرس
’مو هر چه زِس اِپرسم، اِگو يِس يِس و يِس يِس
’يو ’خو هيچي ندونه، ’يو ’خو اِز جني يونِه
مو ’لري زس اِ’پرسم ، ’هو تركي سيم اِخونه
( در اين هنگام ماشين رئيس نفت كه ( محمد خون ) پسر كابَنگِرو راننده اش
مي باشد رسيده توقف مي كند كابَنگِرو مي گويد )
’يو مني ممه خونِه، يوخو رود ِ ’خمونِه
بيو ريت ِ بووسم ، اما نَهلي ’بسوسم
پَ ’يو كينه واباته؟ يو چِنه زير پاتِه ؟
’يو چِنِه كه ’سواري ؟ مَيَر ’الاغ نِداري ؟
پَ ’يو كينه واباتِه ؟ ’يو مَني (كاقواته)
مو زتي ياسِ اِتَرسم، ’مو زِ مي ياس اِلَرزم
’كلَس چي كاسِه ’پشته ،بِنَيرسَرس چه ’ششته
’چو ’نو بَدم ئي يا زِس ، مَني بَووم ِ’يو كشته
چطور مِلكانه بردن ؟ چطور حق تون ِ خَردِن!
چه دادن پَ به ئي سا كه ئي ’چو ’چو نو كِردن
( گلي جون در جواب مي گويد)
همي ’يو كه تو زِس اِترسي
اِبينيس و چي بيد اِلَرزي
همي ’يو’نو مِلكانِه بردِن
همي ’يونو حق مون ِ خَردِن
( بَنگرو مي پرسد)
چه اِگوي مَر خوانين
همه يكدفعه ’مردِن ؟
كه ئي لگن بِسَرون
اِوين مِلكانه ’بردِن ؟
( گلي جواب مي دهد)
خوانين مِلكانه ’فورودِن
طايفه بي مِلكي ’گرودِن
اي بَو و خوش به حالت نَبيدي
كه ئي ظلم ِ به خود نديدي
( كابَنگرو مي گويد )
’يو ’خو مِلك ’خمونه، ’هو هم زشهني يونِه
چه دادِن پَ به ئي سا، كه ’بردن تو بِزونه
بگوسيم تا بِبيِنم، كه عقل رَهده زِسَرم
كناري كه به چَه وَست ، چه خين دادِن به بَهرم
( گلي جواب مي دهد)
بخت بَووم به ئي حمزه علي
’قرونا كه خونده فتحعلي
چهل تومن زيادتر نَدادِن
بهرم هم دادِسون يه خري
( كابَنگِرو مي گويد )
’يوسي خين مناري
چه دان خين ’كناري
كه اِگوي ’مرد به خواري
به زير فورد ِ لاري
( گلي جواب مي دهد)
منارين ِ هيچ خين ندادِن
بَهونِسِه به ’يو نهادِن
هركه صدا بوق ِ اِشنيدي
اَر ’مردَي هيچي خين نداره
( بَنگرو مي گويد)
چه اِگوي مرچه وابيد، كه دنيا چو’نو وابيد
كه شيرون ِ همه ’كشتن، هيچي خين ِ سون نَه وابيد
به زنبور پَ چه دادن؟ چه قانون سيس نهادِن ؟
كه برق جونِسِ اِستيد، بِگو ويَلسون چه دادِن ؟
( گلي در جواب مي گويد)
سي تومن دادِن به آمنصور
نصفِه سِه حكومت بردبه زور
ده يَكِسه فراشون ’بردِن
باقيس هم كه – خداون خَردِن
( كابَنگرو مي گويد)
ز كينه ئي اداره؟ مَيَر قانون نداره
چه وابيد ِ كه نَكِردن زِمينان ِ اِجاره
مَيَر مجلس تهرون ، همه ’بردِن ’خوسون
كه ئي قدر ظلم اِكنِن ئي چو لگن بِسَرون
’كناري دي نَدارم، مناري دي نَدارم
’مو دي ئي چو نِه ني ’خم، ني ياهِه هيچ بكارم
يَه وارگه دي نَدارم، كه مِنِس بنشينم
خدا ’جونم ِ بستون، كه ئي وضع ِ نبينم
گلي جون بِنِشونم، اِخو دِراهِه ’جونم
اما دم دم ِ رَهدِن، يَه بيتي سيت اخونم
به ئي آقا سيد صالح ، قرونيكه به ماله
’يونون آخِر اِبَرِن، همه مِلك ِ شماله
يَه بيت ِ دي يَه دونم، بيو تاسيت بِخونم
وزيرون اَر ’يونونِن، وكيلون اَر ’چونونِن
دو سال ِ دي جا قورونا، همه انجيل اِخونِن
يَه نامه بنويسم، به اعليحضرت ِ شاه
كه اي شه داد ِ بيداد، ز ظلم انگليسا
همه مِلكان ِ ’بردِن، همه حقمون ِ خَرِدن
يه ريال خين ندادِن، بگو يَل سون كه مردِن
’يو كِي نفت سياهه، ’يو رودخونه طلاهه
زمِنِه مِلك ئي ما، شو و روز اِدِراهِه
’يژو يَه چَشمه اَوه ِ، اَووِس اِبوهِه ليره
اما صاحب ئي او، ز ِ تِشنِي وا بِميره
همه ايرون بخَووِن ، تو ’خت ِ تَك بياري
بِكن مِلكت ِ آباد كه ’خت نفت ِ دِراري
يه كاغذ بِنِويسم به تمام علما
كه خرابي ئي مِلك، همه وابين زئي سا
عمامت پيچ و پيچه ، دي يِه حرف ِ تو هيچه
اِگوين ’قشِن نَگِرين ، بِگين بِينم كه سي چه
به دنيا كه اِويِيين ، يه حرف ’خو نَزِيدين
هَمِس ملعون و ملعون ،به تدبير و به حيله اِبِربن مِلك لنجون
يَه مطلب بزرگي ، زِتون اِوِيد به يادم
كه ’پاي رهدين به درگاه، حضور فتحعلي شاه
’گدين جهاد اِكنيم ، اِريم به جنگ روسا
به سرحد كه رسيدين، قشون روس ِ ديدين
به توپ اولي پاي ، ’سوار خر ’گروهدين
به اوشهري كه رَهدين ، پَ سي ملت چه كِردين
بِجز قِليون كشيدين آهِي ’سوهون خريدين
خجالت نيكشين هيچ ، زمِنه ري كِشيشا
اِكونِن مسجداتون ، همه دِير و كليسا
’مو كارواتون ندارم، مو اِرم تِي پيمبَر آبوتون ِ دِرارم
( انگليسي از ماشين پياده شده چنين مي خواند )
اين ’لر مگر شده ديوانه
مي بينم اشعاري مي خوانه
مي دهم محبوسش مي دارند
بعد از اين اشعاري نخوانه
هر كسي بگويد سياسي
يك كلامي در ملك ايران
دولت انگليس مي سازد
خانه اش را سراسر ويران
( محمد خون به پدرش مي گويد)
يَه سال بيدَك ’مونِه نيدي
حالا كه ديدي نونم ِ بريدي
رئيس نفت ِ اِ’گوي قَواتِه
خو حدس زيِدي ، بخت باواته
’بوو مَرندوني يونون كينونِن
’يونون اربابون ِ همه مونِن
’يو نو شكست دان شاه پروسِه
به حيله سودِن پدر روسه
همي يونون ’پاي صاحب هندِن
يا تخم شيطون يا تخم جِندِن
نه وقت گرما گرمسون اِبو
نه وقت سرما سردسون اِبو
خدا خبط كردي كه دادسون جون
حالا نتره دي بِكشه سون
ز آلمان اِستين ز جنگ خسارت
اطريش و بلغار رَهدِن به غارت
بغداد و بصره ، كلكوت و موصل
هرجانِه گِردِن دي نيكنِن وِل
گول تو زِيده اِ’گويس ويس
فهميدك ِ هر چه ’دشنوم نهادي بِس
’لرون اَر ئي چو يَه بِيت اِخونِن
هونون به لندن معنيس ِ دونِن
سَنِبل و واكسِن ’لري ’خودونِن
ز بيتا ’خمون گاهي اخونِن
حالا ا به لندن معينس ِ دونِن
تلگرافِس ِ دارِن اِخونِن
( كابَنگرو مي گويد )
’بوو ندونسته بيدم كه ئي قدر ناقلاهه
ز همه اهل دنيا ’خسونِه تك پي ياهه
اِگويِن به آسمون ’پاي اِرِن و چي اِبينِن
خدا نيترسه ئي نو كه به جاس بِنشيِنن
گلي جون ’وره بگو به شاهي جون بياهه
ز داغ ِ مِلك ايرون اِ’خو جونم دِراهِه
’ورِستي بيا دا شاهي جون
سي بنگَرو گاگِريو به خون
( شاهي جون به آهنگ عزاي بختياري اين اشعار را مي خواند)
بنگرو سي يَه تي گچ اِ’خو بِنِه جون
همه تون وا سرزنين سي ملك ايرون
اردشير كردي ايرون ِ گلِستون
ندونست آخَرس ِ اِبرِس اِنگلستون
ئي زمين ِ غارتي ز داريوشه
كس نبيدَك چي كيخسرو امروز بكوشه
حجله گاه شيرين خَو گَه سفيره
ايروني اَر غيرت داشت وادي بميره
ا’سو’خو بيديم كه پاك شاهان اِدان باج
بهرام گور اِبخشيد به همه سون تاج
حالا به طاق كسري ’جغد اِنِشيِنِه
ايروني كوربا، ئي روز ِ نبينه
مادر ِ وطِن اِگو شيرمو حلال ِ؟
هر كه نَشتي بوَرِن نفت شمال ِ؟
